🚩किल्ले लोहगड

🚩 किल्ले लोहगड  -

लोहगड हा महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील लोणावळ्याजवळ (५२ किमी दूर) असलेला एक अत्यंत भक्कम आणि ऐतिहासिक गिरीदुर्ग (पर्वतीय किल्ला) आहे. समुद्रसपाटीपासून १०३३ मीटर (३३८९ फूट) उंचीवर असलेला हा किल्ला शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाने पावन झाला असून, सुरतेची लूट याठिकाणी ठेवली होती. निसर्गप्रेमी आणि ट्रेकर्ससाठी हे एक आदर्श ठिकाण आहे . 

•लोहगड किल्ल्याचा इतिहास -

लोहगड किल्ला हा आपल्या भक्कम बांधणीसाठी, उंच कातळकड्यांसाठी आणि दुर्जेय रचनेसाठी ओळखला जातो. इतिहासकारांच्या मते, जवळच असलेल्या भाजे आणि बेडसे येथील बौद्धकालीन लेण्यांपूर्वीच, म्हणजे सुमारे इ.स.पूर्व २००० वर्षांपूर्वी या किल्ल्याची निर्मिती झालेली असावी, असे अनुमान काढले जाते.

इ.स. १४८९ मध्ये मलिक अहमदने निजामशाहीची स्थापना केल्यानंतर अनेक किल्ल्यांवर स्वामित्व मिळवले, त्यापैकी लोहगड हा एक महत्त्वाचा किल्ला होता. पुढे इ.स. १५६४ मध्ये अहमदनगरचा सातवा राजा, दुसरा बुऱ्हाण निजाम, याला याच किल्ल्यावर कैदेत ठेवण्यात आले होते. इ.स. १६३० मध्ये हा किल्ला आदिलशाहीच्या ताब्यात गेला.

इ.स. १६५७ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कल्याण-भिवंडी परिसर जिंकून घेतला आणि त्यासोबत लोहगड–विसापूरचा परिसरही स्वराज्यात सामील केला. मात्र, इ.स. १६६५ मध्ये झालेल्या पुरंदरच्या तहानुसार हा किल्ला मुघलांच्या स्वाधीन करण्यात आला. नंतर १३ मे १६७० रोजी मराठ्यांनी पुन्हा एकदा लोहगड जिंकून स्वराज्यात समाविष्ट केला.

विशेष म्हणजे, पहिल्या सुरत लुटीतून मिळवलेली संपत्ती नेताजी पालकर यांनी सुरक्षिततेसाठी लोहगडावर आणून ठेवली होती. त्यामुळे या किल्ल्याचे ऐतिहासिक महत्त्व अधिक अधोरेखित होते.

•लोहगडावरील पाहण्यासारखी प्रमुख ठिकाणे-

लोहगड हा केवळ ऐतिहासिकच नव्हे तर नैसर्गिक सौंदर्यानेही नटलेला किल्ला आहे. येथे पाहण्यासारखी अनेक आकर्षणे आहेत:

🔹 विंचू काटा (Vinchu Kata)

किल्ल्याच्या पूर्वेकडील बाजूस असलेली ही लांब वळणदार तटबंदी विंचवाच्या नांगीसारखी दिसते. येथे चालताना एक वेगळाच थरार अनुभवायला मिळतो आणि आजूबाजूच्या दऱ्यांचे दृश्य अप्रतिम दिसते.

🔹 चार दरवाजे

गडावर जाण्यासाठी गणेश दरवाजा, नारायण दरवाजा, हनुमान दरवाजा आणि महादरवाजा असे चार भक्कम आणि ऐतिहासिक दरवाजे आहेत. प्रत्येक दरवाज्याची रचना आणि बांधकामशैली पाहण्यासारखी आहे.

🔹 पवना लेक आणि धरणाचा नजारा

किल्ल्याच्या माथ्यावरून पवना धरणाचा विस्तीर्ण आणि नयनरम्य देखावा दिसतो. विशेषतः पावसाळ्यात हा परिसर हिरवाईने नटलेला असतो.

🔹 गुहा आणि पाण्याच्या टाक्या

गडावर प्राचीन काळातील काही गुहा आणि खडकात कोरलेल्या पाण्याच्या टाक्या पाहायला मिळतात. या टाक्यांमधून किल्ल्यावरच्या पाणी व्यवस्थेची कल्पना येते.

🔹 शिव मंदिर

गडावर एक प्राचीन शिव मंदिर आहे, जे शांत आणि आध्यात्मिक वातावरण देणारे ठिकाण आहे.

🔸 लोहगडचा विस्तीर्ण माथा

इतर अनेक किल्ल्यांपेक्षा लोहगडचा माथा मोठा आणि सपाट आहे, त्यामुळे फिरायला आणि वेळ घालवायला भरपूर जागा मिळते.

🔸 विसापूर किल्ल्याचे दर्शन

लोहगडावरून जवळच असलेला विसापूर किल्ला स्पष्ट दिसतो. दोन्ही किल्ल्यांचा इतिहास परस्परांशी जोडलेला आहे.

🔸 पावसाळ्यातील सौंदर्य

पावसाळ्यात धुक्याने वेढलेला किल्ला, हिरवीगार झाडे आणि छोट्या धबधब्यांमुळे हा परिसर स्वर्गासारखा वाटतो.

🔸 ट्रेकिंग अनुभव

लोहगड हा नवशिक्यांसाठी योग्य असा सोपा ट्रेक आहे. कुटुंबासोबत किंवा मित्रांसोबत हा ट्रेक आनंददायी ठरतो.

🔸 सूर्योदय आणि सूर्यास्त

गडावरून दिसणारे सूर्योदय आणि सूर्यास्त हे अत्यंत मनमोहक असतात—फोटोग्राफीसाठी उत्तम संधी.

लोहगड किल्ला हा इतिहास, निसर्ग आणि साहस यांचा सुंदर संगम आहे. त्यामुळे प्रत्येक भटक्याने आयुष्यात एकदा तरी या किल्ल्याला भेट द्यायलाच हवी!

•छायाचित्रे -

•भौगोलिक स्थान -

लोणावळ्याजवळील मळवली स्थानकाच्या परिसरात दुर्गांची एक सुंदर जोडगोळी उभी आहे. यामध्ये लोहगड हा मुख्य किल्ला असून त्याच्या संरक्षणासाठी शेजारीच विसापूर (संबळगड) हा किल्ला बांधण्यात आला आहे.

लोहगडाच्या माथ्यावरून पवना धरणाचा नयनरम्य देखावा पाहायला मिळतो, जो पर्यटकांना विशेष आकर्षित करतो. याच परिसरात तिकोना उर्फ वितंडगड हा आणखी एक किल्ला दिसून येतो, तसेच तुंग उर्फ कठीणगडही लक्ष वेधून घेतो.

नाणे मावळ आणि पवन मावळ यांच्या दरम्यान पसरलेल्या डोंगररांगेत हा भव्य दुर्ग वसलेला असून, इतिहास आणि निसर्ग यांचा अद्वितीय संगम येथे अनुभवायला मिळतो.

•कसे जायचे (पुण्यातून )-

१)Public transport (सार्वजनिक वाहतूक ) ने -

सर्वप्रथम छ. शिवाजीनगर रेल्वेस्थाणकवरून लोणावळा लोकल train ने मळवली येथे उतरायचे. तेथून sharing रिक्षा ने लोहगडवाडी या पायथ्याच्या गावात पोहोचतो. तेथून थोड्या(२५० ते ३००)पायऱ्या चढून आपण गडावर पोहोचतो.

२)Private Vehicle (खाजगी वाहतूक ) ने -

पुणे - लोणावळा मार्गाने मळवली पर्यंत जायचे तेथून लोहगडवाडी पर्यंत रस्ता आहे ५ किमी . तेथून पायऱ्यांनी जायचे.

•वेळ व खर्च - 

Public transport साठी सकाळी ६:३० पासून लोकल आहेत, लोकल चे तिकीट १५ ₹ आहे.

तेथून पायथ्यापर्यंत जाण्यासाठी दुपारी ११ ते १२ वाजेपर्यंत रिक्षा असतात, रिक्षा वाल्यांबरोबर योग्य Negotiate करून लोहगड treck point पर्यंत ५० ₹ मध्ये सोडतात. तेथून लोहगडवाडी २ ते २.५ किमी आहे. जर रिक्षानेच लोहगडवाडी पर्यंत जायचे असेल तर २५० ₹ घेतात. त्यानंतर संध्याकाळी २:५५  वाजता पुणे स्थानक ला लोकल train असते, त्यानंतर ३:४५ ला छ. शिवाजीनगर स्थानक ला लोकल train असते. त्यानंतर ही बऱ्याच लोकल असतात. शेवटची लोकल ही ७ वाजता असते (जाण्यापूर्वी तपासून घेणे आवश्यक ).